«آژانس شیشه‌ای» خلاف گفتمان دوم خرداد است.

«آژانس شیشه‌ای» خلاف گفتمان دوم خرداد است.

«آژانس شیشه‌ای» خلاف گفتمان دوم خرداد است.

"آژانس شیشه ای" خلاف گفتمان دوم خرداد

متن از : +حجت حسین پور 

داستان فیلم در مورد یک مجروح جنگی است که برای درمان همسنگر خود اقدام می‌کند ولی با بی‌مهری مسئولان مواجه می‌شود.
( نکته : در انتهای این نوشتار چندین دیالوگ ماندگار از فیلم گذاشته شده است که شاید خواندن آنها قبل از متن اصلی، در یاد آوری قصه فیلم به شما کمک بکند )
این فیلم در نظرسنجی خبرگزاری فارس در زمستان ۸۷، به عنوان بهترین فیلم ۳۰ سال سینمای پس از انقلاب برگزیده شد و ابراهیم حاتمی کیا در آخرین نظر سنجی برنامه هفت از شبکه سه سیما، با شصت درصد اختلاف از مجید مجیدی محبوبترین کارگردان در اذهان عمومی شد.

فیلم آژانس سال ۷۷ به بعد اکران می شود. یعنی در دوران ریاست جمهوری اصلاح طلبان.
گفتمان دوم خردادی که در فیلم مطرح می شود چیست؟
۱٫ تقدم اکثریت بر اقلیت (شعار دموکراسی) ۲٫ عدم خشونت ۳٫ قانون گرایی ۴٫ تلقین شکاف نسلی ۵٫ امنیت ملی از دریچه رسانه های بیگانه.

حال در نوشتاری کوتاه به بررسی چگونگی رد گفتمان دوم خرداد از نگاه آژانس می پردازیم.

۱٫ تقدم اکثریت بر اقلیت (شعار دموکراسی).
گفتمان دوم خرداد می گوید که حق با اکثریت است.
کاری که فیلم آژانس کرده این است که خلاف آن گفتمان جهت گیری کرده است. کارگردان کل جامعه را درون آژانس می آورد، داخل آژنس عصاره جامعه هست؛ از روشن فکر گرفته تا دختر دانشجو، مانتویی، چادری، معتاد، بازاری، حاجی فیروز، عارف، دولتی، پیر و … ؛ حاج کاظم نماد اقلیت و بقیه آژانسی ها نماد اکثریت هستند، ولی گارگردان همه جامعه را در برابر حاج کاظم محکوم می کند.
پس هنر  کار زمانی دیده می شود که فیلم خلاف گفتمان زمان صحبت می کند؛ زمانه ای که می گوید حق با اکثریت است ولی فیلم از حاج کاظم اقلیت در برابر کل جامعه اکثریت دفاع می کند و همه جامعه را در برابر حاج کاظم محکوم می کند.

۲٫ عدم خشونت.
شعار دوم خرداد در آن دوره عدم خشونت بود.
در فیلم حاج کاظم با اسلحه بود؛ یعنی در دوره ای که شعار شعار عدم خشونت است، از خشونت دفاع می شود و در فیلم خشونت پذیرفته می شود؛ چون در حالی که نقش اول فیلم (حاج کاظم) خشن است، ولی فیلم در نهایت حق را به عنصر خشن داستان می دهد و عنصر خشن داستان به عنوان قهرمان پذیرفته می شود.

۳٫ قانون گرایی.
از مهمترین شعار های دوم خرداد در آن دوران قانون گرایی بود.
حاج کاظم فیلم می گوید که قانون زمانی قانون است که تحقق بخش آرمان ها باشد. خود قانون از خود موضوعیت مستقلی ندارد؛
"عباس" آرمان است؛ اگر قانون نمی تواند آرمان را محقق کند، نقص آرمان نیست بلکه نقص قانون است. پس در فیلم قانون اعتبار پیدا نمی کند و تنها کسی که برای حاتمی کیا مهم است فقط عباس (آرمان) است.
پس در دورانی که شعار شعار قانون گرایی است، از آرمان در برابر قانون دفاع می شود.

۴٫ شکاف نسلی.
آن زمان طوری تلقین می شد که نسل دوم خرداد با نسلی که به جبهه رفته و جنگیده است، دیگر هم جهت نیست؛ به زبان ساده تر، یعنی برای خودشان جنگیده اند.
شکاف نسلی بین حاج کاظم و پسرش، زمانی که حاج کاظم می خواهد ماشین را بفروشد دیده می شود، پسر می گوید: این فقط سهم حاج کاظم نیست، حق ندارد از پول ماشین خانه برای کسی دیگر خرج کند؛ تضاد بین پدر و پسر بوجود می آید؛ ولی این شکاف در فیلم پر می شود زمانی که پسر شبانه به آژانس می آید و به آرمان پدر می پیوندد.

۵٫ امنیت ملی از دریچه رسانه های بیگانه.
دیالوگ های انتهایی بین سلحشور (مامور امنیتی) و حاج کاظم.
نگاه دوم خرداد به مسئله امنیت در دیالوگ های سلحشور پیدا بود؛ گفتمانی که می گوید BBC و CNN گروگان گیری را روی آنتن خود برده است و این به خطر افتادن امنیت ملی است؛ راه حلی که سلحشور ارائه می دهد این است که وزارت امور خارجه حادثه را تکذیب کرده و چنین حادثه ای به کل وجود ندارد (یعنی عباس و حاج کاظم وجود خارجی نداند) و این یعنی تامین امنیت ملی؛ یعنی امنیت زمانی به وجود  می آید که عباس و حاج کاظم حذف شوند. اما دیدگاه حاج کاظم می گوید که امنیت یعنی عباس ها، نه  BBC و CNN ؛ اگر تهاجمی بشود و در مقابل آن دفاعی صورت بگیرد فقط به خاطر وجود عباس هاست. پس راه حل حاج کاظم برای امنیت در حفظ عباس هاست.

نتیجه گیری:
پس می بینیم که فیلم علیه گفتمان آن زمان و دوم خرداد ساخته شده است و در حالی که قصه فیلم و قهرمان فیلم بر علیه گفتمان زمانه است ولی در نهایت فیلم می تواند حس همزاد پنداری بین مخاطب و قهرمان قصه (حاج کاظم) ایجاد کند.
فیلم "آژانس شیشه ای" ما را به این باور می رساند که امکان مقابله هست؛ یعنی اگر زمانی گفتمان بر علیه تو بود باز می توان مقابله کرد. و حاتمی کیا با ساختن فیلمش در آن زمان این را ثابت کرد؛ و راه حل اصلی این کار فقط و فقط هنر است.
ولی در نهایت گفتمان زمان اصلاحات طوری حاتمی کیا را منزوی کرد که چند سال بعد شاهد اثر "به نام پدر" از حاتمی کیا شدیم که در اینجا مجال توضیح نیست. حاتمی کیا یک فرصت بزرگ برای نظام بود که دوران اصلاحات باعث سوخته شدن حاتمی کیا تبدیل او به تهدید شد که سر انجام آن ساخته شدن فیلم "به نام پدر" بود.

دیالوگ های ماندگار
 
** ما ز یاران چشم یاری داشتیم.
**یکی بود یکی نبود. یه شهری بود خوش قد و بالا. آدمهایی داشت محکم و قرص. ایام ایام جشن بود. جشن غیرت. همه تو اوج شادی بودن که یه هو یه غول حمله کرد به این جشن…
حاج کاظم به گروگان‌ها «من واسه صبرتون یه یا علی می‌خوام. همین!»
** سلحشور به حاج کاظم :«دوره ت گذشته مربی !»
** دود این موتوری‌ها امثال من و عباس خفه میکنه.
** حاج کاظم: من خیبری ام. اهل نی، هور، آب. عباس: خیبری ساکته، دود نداره. سوز داره.
** این هم از عمر شبی بود که حالی کردیم!
** کمپوت اگر بینم تو را فوراَ شکارت می‌کنم / هر جای دنج گیر آورم فوراَ خوراکت می‌کنم
** گیلاساتو من می‌خورم هسته هاشو چال می‌کنم / گیلاساتو من می‌خورم هسته هاشو چال می‌کنم
** این وسط گوشت قربونی عباسه.
** عباس: (با لهجه مشهدی) مو سر زِمین بودُم با تراکتور. بعد جنگم رفتُم سر همو زمین، بی تراکتور. خانم جان مو حتی دفترچه بیمه هم نگرفتم! والا خیلی زور داره این حرفا بره مو.
** می‌دونی یه گردان بره خط گروهان برگرده بعنی چی؟ می‌دونی یه گروهان بره خط دسته برگرده یعنی چی؟ می‌دونی یه دسته بره خط نفر برگرده یعنی چی؟
** جگرم سوخت،شیشه شکست. مامور اوردن، اسلحه اش چسبید به دستم.
** به روح امام می‌چکونم!
** شهادت می‌دهم به ولایت شیعه هرکس در این نظام تکلیفی به گردن داره و من هم من هیچ شکایتی از کسانی که ممکنه منو تا چند لحظه دیگه مورد هدف قرار بدن ندارم اونا به وظیفه شون عمل کردن و من هم – اگر عباس از آرمانی فرمان میگیره که فراتر از … چرا من تو چنین شرایطی اونو تنها بذارم – امیدوارم نیت حقیر رو درک کرده باشین من قصد آزار کسی رو ندارم- – – فاطمه فاطمه خوبم تا جنگ بود من نبودم جنگ تموم شد فشار زندگی چنان فشارم داد که باز تو و بچه‌ها رو درک نکردم می‌مونه دو یادگار مشترک ابوذر و سلمان پسرانم باید رنگ و بوی تو رو داشته باشن
** معرفت اون اجنبی که ویزا داد از توی هم وطن بیشتره.
** سلحشور خطاب به حاج کاظم:«دهه دههٔ ثباته، اون پسر تو کی باید بتونه برا آیندش برنامه‌ریزی کنه؟» فرمانده به حاج کاظم:«مربی، اصل، حاشیه؟ نوچ»
 –
مرتبط با آژانس شیشه ای : http://www.yazdrasa.ir/news/14565

بازنشر پست از پروفایل +محمد شفیعی«آژانس شیشه‌ای» خلاف گفتمان دوم خرداد است.

Google+: باز نشر ۱ مرتبه
Google+: نمایش پست در پلاس

مطالب مرتبط :

یک دیدگاه

  • اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۲ - ۲:۵۲ ق.ظ | لینک مستقیم

    آژانس شیشه ای زیبا ترین فیلم تمام تاریخ سینمای جهان است… هر بار که میبینمش دوباره میخواهم بزنم از اول ببینم….

  • ارسال پاسخ

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


    3 × = نُه