آیا ولایت فقیه به معنای حکومت توتالیتر و ضد مردمی نیست؟

آيا ولايت فقيه به معنای حكومت توتاليتر و ضد مردمی نيست؟

آیا ولایت فقیه به معنای حکومت توتالیتر و ضد مردمی نیست؟

آیا ولایت فقیه به معنای حکومت توتالیتر و ضد مردمی نیست؟

پاسخ :
اگر واژه‌های «ولایت فقیه» و «توتالیتر» را مورد توجّه قرار دهیم، آن‌گاه اذعان خواهیم کرد که نه تنها ولایت فقیه به حاکم توتالیتر تفسیر نخواهد شد که برعکس دقیقاً در راستای مصالح عالیه مردم و در جهت حفظ منافع عموم نیز قرار خواهد گرفت.

در فرهنگ سیاسی، "توتالیتر" به معنای کل‌گرا و یکه‌تاز و "توتالیتاریسم" به مفهوم حکومتی است که می‌خواهد همه جنبه‌های حکومت را در اختیار خویش قرار دهد. [۱]
دائرة المعارف بین‌المللی علوم اجتماعی، بعضی از ویژگی های حکومت توتالیتر را عبارت می داند از غیر قابل پیش‌بینی بودن، تفسیر دل‌بخواهی داشتن از ایدئولوژی رسمی، کاربرد گستردۀ خشونت سازمان‌یافته و اعمال زور برای به زیر سلطه درآوردن مردم. [۲]

هدف رهبر توتالیتر سرکوبی هرگونه نهادی در برابر خود است و لذا هیچ‌گاه خود را مقید به نهاد قانون نمی داند یعنی اساس نظام توتالیتر بر بی‌قانونی است. [۳] در مقابل، واژۀ "ولایت" که به معنای به هم پیوستگی و اتصال برای نیل به هدفی واحد می باشد،[۴] در نقطة مقابل "توتالیتر" قرار می‌گیرد؛ زیرا در واقع حاکم اصلی در نظام اسلامی خدا و قانون الهی است[۵] نه شخص فقیه. ولیّ فقیه تنها مجریِ احکام الهی است.

خداوند خطاب به پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ می فرماید: «لِتَحْکُمَ بَیْنَ النَّاسِ بِما أَراکَ اللَّهُ»[۶] «تو مبعوث شده‌ای تا در بین مردم حکومت کنی ولی نه به میل خود بلکه آن طوری که خدا می خواهد. وظیفۀ ولیّ‌فقیه، تحکیم و تقویت جامعه اسلامی است و به چیزی جز تأمین منافع و مصالح مردمی (نه شخصی) در چارچوب قانون الهی نمی اندیشد؛ چیزی که تجربۀ تاریخ آن را ثابت کرده است. وقایعی چون ماجرای تنباکو و فتوای میرزای شیرازی جریان انقلاب اسلامی و قطع شرّ اجانب از کشور و موارد بسیار دیگر در همین دهه‌های اخیر شاهد بر این مدعاست.

شاید سؤال شود که درست است تاکنون چنین بوده ولی از کجا معلوم که این وضع در آینده هم ادامه یابد یعنی چه تضمینی وجود دارد که ولی فقیه به یک حاکم مستبد و توتالیتر تبدیل نشود؟

در جواب گفته می شود چنین فرضی در این مسئله، محال است؛ زیرا ولایت فقیه تا زمانی است که به این نقطه و مرز استبداد نرسیده باشد و الاّ مشروعیت و ولایت او خود بخود ساقط خواهد شد؛ چون از جمله شرائط ولی فقیه، فقاهت، عدالت و داشتن مدیریت لازم است.

اساس فقاهت و عدالت در تضاد با استبداد است. اقتضاء فقاهت این است که فقیه، اسلام‌شناس بوده و کشور را براساس احکام الهی اداره کند نه براساس آراء غیر خدایی (خواه رأی خود یا دیگران) عدالت سبب می شود تا وی خواسته‌های نفسانی خود را در ادارۀ نظام اسلامی دخالت ندهد و در پی جاه‌طلبی و دنیاگرایی نرود.

در نظام اسلامی، فقیه برخلاف یک حاکم توتالیتر، تافته‌ای جدا بافته نیست که فوق دین و قانون الهی باشد، بلکه او تنها کارشناس دین است و هرچه را که از مکتب وحی درک می کند، به جامعه اسلامی دستور می دهد و خود نیز مکلّف است به آن عمل کند و هرگاه حاکم اسلامی فاقد این ویژگی ها شود، ولایت او ساقط می شود. [۷]

حضرت امام خمینی(ره) در سال ۱۳۵۸ ضمن ردّ شبهۀ خودکامه شدن حکومت با توجّه به اصل ولایت فقیه و در پاسخ به کسانی که طرح این اصل قانون اساسی زمینه‌ساز انحصاری کردن حکومت و استبداد می دانستند فرمودند: «ولایت فقیه، چیزی است که خدای تبارک و تعالی درست کرده است… شما از ولایت فقیه نترسید، فقیه به مردم زورگویی نمی کند، اگر فقیهی بخواهد زورگویی کند، دیگر ولایت نخواهد داشت… کار ولی‌ّّفقیه نظارت بر دستگاه‌ها و امور است…» [۸]

علاوه بر این‌ها، طرق قانونیِ مختلفی هم برای جلوگیری از استبداد در قانون اساسیِ نظام اسلامی پیش‌بینی شده است. کار مجلس خبرگان که آحاد آن توسط مردم انتخاب می شوند ناظر به وظایف رهبر است.[۹]

به راستی اگر منصفانه قضاوت کنیم به راحتی می توانیم آثار حاکمیت ملی، آزادی و مردم‌سالاری دینی را چه در انتخاب و چه در عزل رهبر و ولی فقیه در نظام اسلامی مشاهده کنیم. قانون اساسی، شرایط سخت و سنگینی برای مقام فقاهت در نظر گرفته که در صورت سلب آنها، وی را از جایگاه ولایت ساقط نماید.[۱۰]

به این ترتیب هرگز نباید تصوّر کرد که ولایت مطلقه فقیه، به معنای ولایت بی قید و شرط بدون ضابطۀ فقیه است که بخواهد بدون در نظر گرفتن معیار‌های مکتب اسلام و مصلحت عمومی، کاری انجام دهد اعمال و رفتار ولی فقیه برخلاف حاکم توتالیتر که قابل پیش‌بینی نمی باشد، دقیقاً در چارچوب قوانین ومقررات الهی است. او هرگز نمی تواند حکمی دل‌بخواهانه و از روی هوی و هوس صادر کند.

ولیّ‌فقیه در جامعه اسلامی، برخلاف حاکم توتالیتر قدرت و مشروعیتش را از خدا و رسول می گیرد نه این‌که به سانِ یک حاکم توتالیتر، با زورگویی وخودکامگی به قدرت رسیده باشد و یا بخواهد با خشونت و اعمال زور، تحکم و تسلّط خود را بر مردم حفظ نماید. و اساساً چگونه می توان ولیّ‌فقیه را با حاکم توتالیتر یکی دانست؛ در حالی که اصولاً دین اسلام سدّی در برابر استبداد و خودکامگی است؛ امّا ویژگی حاکم توتالیتر این است که او هیچ مرکز مقاومتی را در برابر خود برنمی تابد و لذا حکومت‌های توتالیتری در طول تاریخ نظیر فاشیسم در ایتالیا و نازیسم در آلمان، سعی در تضعیف یا براندازیِ مذهب داشته‌اند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

۱٫ جوادی آملی، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، نشر اسراء، ۱۳۷۸٫
۲٫ نادر قمی، محمد مهدی، نگاهی به نظریه ولایت فقیه؛ قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ دوم، ۱۳۷۸٫
۳٫ کواکبیان، مصطفی، دموکراسی در نظام ولایت فقیه، سازمان تبلیغات، چاپ اول، ۱۳۷۰٫

______________________________________
پی نوشت:

[۱] . توتالیتاریسم و سلطه‌گرائی، انتشارات پژوهشگاه علوم اسلامی، توس، ۱۳۵۸، ص ۱۰ـ۹٫
[۲] . همان. ص ۳۰ـ۱۲٫
[۳] . همان، ص ۴۰٫
[۴] . آیت‌الله خامنه‌ای، ولایت، دفتر حزب مرکزی جمهوری اسلامی، ۱۳۶۰، ص ۱۵٫
[۵] . قانون اساسی، اصل ۵۴٫
[۶] . نساء/۱۰۵٫
[۷] . جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم، نشر اسراء. ۱۳۷۸، ص ۴۸۲ـ۴۸۰٫
[۸] . صحیفه نور، ج ۱۰، ص ۲۷ تا ۲۹٫
[۹] . رجوع شود به اصول ۱۰۹، ۱۱۱ و ۱۴۲ قانون اساسی.
[۱۰] . همان، اصل ۱۱۱٫

#ولایت_فقیه  
#نقد_توتالیتاریسم  

بازنشر از پروفایل +یاس کبودآيا ولايت فقيه به معنای حكومت توتاليتر و ضد مردمی نيست؟

مطالب مرتبط :

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


هفت × = 14